آموزش

مراحل ساخت قلم کاری

برای قلم کاری پارچه، در گذشته از قلم و رنگ های طبیعی استفاده می گردید. با گذر زمان و نیاز به تولید سریع تر و کم هزینه تر مصنوعات هنری، از قالب های چوبی استفاده گردید. هنرمندان بر روی این قالب ها که برای انعطاف و استحکام بیشتر از چوب درخت گلابی و زالزالک ساخته می شوند، طرح های مد نظر خود را ترسیم کرده و با ایجاد شیار ها و برجستگی هایی، طرح های که باید روی پارچه بنشیند را شکل می دهند (خطوط برجسته بر روی قالب، روی پارچه نشسته و رنگ خود را به آن انتقال می دهد).

بنابراین، در قلم کاری امروزی، اولین مرحله طراحی و ایجاد طرح ها و نقوش بر روی قالب است. باید دقت کرد که هر کدام از این قالب ها (طرح ها) درون یک رنگ زده شده و فقط همان رنگ بر روی پارچه نقش می بندد. این بدان معنا است که برای طرحی با چهار رنگ، باید از چهار قالب مجزا استفاده کرده و مرحله به مرحله، قالب ها را بر روی پارچه، ضرب کرد.

این قالب ها طرح و نقش های مختلفی دارند و بسته به ذوق و سلیقه ی هنرمند و یا کاربرد پارچه، از آن ها استفاده می شود. اما عموما برای قلم کاری از طرح های بت و جقه، اسلیمی، حماسی، مینیاتور، شکار و شکارگاه ها، مجالس بزم و … استفاده می شود.

پس از آماده شدن قالب، هنرمند باید رنگ های مد نظر خود را آماده نماید. رنگ های اصلی به کار گرفته شده در هنر قلم کاری شامل رنگ های سیاه (برای زمینه و خطوط)، آبی، قرمز، سبز و زرد است. البته هنرمند می تواند با ترکیب این رنگ ها، رنگ جدیدی را بر روی پارچه بنشاند که این امر، کاملا بسته به ذوق و سلیقه ی شخصی هنرمند است.

رنگ های استفاده شده در قلم کاری از رنگ های طبیعی بوده و با مواد طبیعی، ارزان قیمت و در دسترس تولید می شوند. رنگ مشکی از پوست گردو، قرمز از ترکیب زاج سفید و روناس، آبی از لاجورد و شیره انگور، رنگ زرد از پوست انار شیرین و نهایتا برای سبز هم از ترکیب پوست انار شیرین، لاجور و شیره ی انگور بدست می آید. برای افزایش ماندگاری رنگ ها بر روی پارچه، از کتیرا استفاده می شود. با خیساندن کتیرا در آب، ماده ی چسبانکی تولید می شود که بعد از ترکیب رنگ ها با این چسب طبیعی، ماندگاری و چسبندگی رنگ ها، به مراتب بیشتر می شود.

حال که رنگ و طرح آماده شده، باید آن را به روی پارچه ضرب کرد تا قلم کاری آماده شود. البته قبل از قلم کاری، بر روی خود پارچه نیز فرآیندهایی انجام می شود. برای مثال، ابتدا باید پارچه را مدتی در آب روان خیس داد تا علاوه بر از بین رفتن مواد زائد پارچه همچون آهار، اگر قرار بر آب رفتن پارچه باشد، در این مرحله اتفاق بیفتد. بعد از این مرحله، باید اجازه داد تا پارچه کاملا خشک شود، سپس برای ایجاد زمینه نخودی رنگ پارچه (که در پارچه های قلم کاری معمولا به این رنگ هستند)، از پوست انار استفاده شده تا رنگ نخودی پارچه شکل بگیرد.

حال پارچه، رنگ و طرح آماده بوده و نوبت به انجام قلم کاری می رسد. هنرمند قلم کار در مرحله اول از قالب رنگ مشکی (خطوط زمینه) استفاده کرده و چارچوب و شاکله اصلی طرح را بر روی پارچه می نشاند. پس از آن، از قالب رنگ قرمز (طرح هایی که به رنگ قرمز هستند) استفاده شده و طرح های قرمز رنگ با توجه به خطوط زمینه بر روی پارچه نقش می بندند. برای کیفیت بهتر کار، عموما پس از اعمال رنگ قرمز، پارچه را مجددا برای چند ساعت در آب روان می گذارند تا رنگ های اضافی پاک شود. رنگ قرمز به دلیل استفاده از زاج سفید و روناس، بعد از شستشو قسمتی از آن جدا شده و اصطلاحا رنگ پس می دهد. با انجام شسشتو در این مرحله، طول عمر قلم کاری بیشتر شده و احتمال تداخل رنگی بعد از شستشوهای بعدی، کمتر می شود.

مراحل بعدی قلم کاری و ضرب قالب های چوبی با رنگ های دیگر نیز بعد از این مرحله انجام می شود. در پایان این مراحل و چاپ تمامی رنگ و طرح ها، اجازه می دهند تا پارچه کاملا خشک شود.

پس از خشک شدن تمامی رنگ ها و برای تثبیت رنگ ها، پارچه را درون مخزنی حاوی آب جوش قرار داده و به ان پوست انار و مغز روناس اضافه می کنند. این مرحله از کار، باعث پایداری و تثبیت رنگ های بکار گرفته شده در قلم کاری می شود.

پس از اتمام مراحل فوق، نوبت به مرحله آخر رسیده که در این مرحله، ریشه های پارچه تابانیده شده و یا به روش منگوله زنی، جمع می شود. حال پارچه قلم کاری آماده ی ارسال به بازار است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × سه =